Tổng công ty Công nghiệp mỏ Việt Bắc TKV-CTCP, tiền thân là Công ty Than III, được thành lập ngày 01 tháng 07 năm 1980, theo quyết định số 42 ĐT/TCCB-3 ngày 17 thánh 06 năm 1980 của Bộ trưởng Bộ Điện và Than. Đứng trước cơ chế thị trường đòi hỏi phải có sự thay đổi hình thức tổ chức và quản lý sản xuất của Công ty than III cho phù hợp và thực hiện Nghị định 388-HĐBT, ngày 19/06/1993 Bộ trưởng Bộ Năng lượng đã thành lập lại và đổi tên Công ty than III thành Công ty than Nội Địa theo Quyết định số 356/NL-TCCB-LĐ. Theo đó, Công ty than Nội Địa là doanh nghiệp Nhà nước, có tư cách pháp nhân đầy đủ, hạch toán kinh tế độc lập, các đơn vị trực thuộc Công ty có tư cách pháp nhân không đầy đủ, hạch toán phụ thuộc. Tháng 10 năm 1994, Công ty than Nội Địa được chuyển từ doanh nghiệp trực thuộc Bộ Năng lượng thành đơn vị thành viên của Tổng công ty Than Việt Nam, hạch toán kinh tế độc lập theo Điều lệ của Tổng công ty Than Việt Nam. Thực hiện Quyết định số 198/2005/QĐ-TTg ngày 08/8/2005 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án thí điểm hình thành Tập đoàn Than Việt Nam và Quyết định số 199/2005/QĐ-TTg ngày 08/8/2005 của Thủ tướng Chính phủ về việc thí điểm thành lập Công ty mẹ – Tập đoàn Than Việt Nam, Bộ trưởng Bộ Công nghiệp đã ban hành Quyết định số 3883/2005/QĐ-BCN ngày 25/11/2005 phê duyệt Đề án chuyển đổi Công ty than Nội Địa thành Công ty TNHH một thành viên than Nội Địa, hoạt động theo mô hình Công ty mẹ – Công ty con. Công ty TNHH một thành viên than Nội Địa đã chính thức hoạt động theo mô hình quản lý mới từ 01 tháng 01 năm 2006. Ngày 08 tháng 11 năm 2006, Công ty TNHH một thành viên than Nội Địa được đổi tên thành Công ty TNHH một thành viên Công nghiệp mỏ Việt Bắc-TKV theo Quyết định số 2460/QĐ-HĐQT của Hội đồng quản trị Tập đoàn Công nghiệp Than-Khoáng sản Việt Nam. Được sự đồng ý của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Công thương đã ban hành Quyết định số 6568/QĐ-BCT ngày 13 tháng 12 năm 2010 về việc thành lập Công ty mẹ -Tổng công ty Công nghiệp Mỏ Việt Bắc-Vinacomin, hoạt động từ 01/01/2011.

Từ ngày 1/10/2015, Công ty mẹ- Tổng công ty Công nghiệp Mỏ Việt Bắc – Vinacomin hoạt động theo mô hình công ty cổ phần theo quyết định số 132/QĐ-TTg ngày 26/1/2015 của Thủ tướng Chính phủ với tên gọi là Tổng công ty công nghiệp mỏ Việt Bắc TKV-CTCP.